"Nasîruddin et-Tûsî (ö. 672/1274), felsefî ve kelâmî düşüncenin derin bir etkileşim içerisinde olduğu 13. yüzyıl İslâm düşüncesinde sadece Meşşâî felsefenin bir şârihi değil, aynı zamanda kelâm ve felsefe bahislerini mezceden kurucu bir isim olarak öne çıkmaktadır. Tûsî’nin düşünce dünyasında nedensellik meselesi; Tanrı-âlem ilişkisini, ilâhî sıfatların mahiyetini ve varlığın kaynağını belirleyen merkezî bir metafizik problem olarak ele alınmaktadır. Bu çerçevede Tûsî, bir yandan İbn Sînâcı sudûr nazariyesinin sürekliliğini korurken diğer yandan Şehristânî ve Fahreddin Râzî gibi kelâmcıların Tanrı’nın iradesine dair vurgularını dikkate alarak özgün bir senteze ulaşmaktadır.

Tûsî, ilâhî iradeyi tam illetin kurucu bir unsuru hâline getirerek, Tanrı’yı mekanik bir zorunluluk (mûcib bi’z-zât) çerçevesinden çıkarıp özgür irade sahibi bir fail (fail-i muhtâr) olarak konumlandırır. Bu yaklaşım, illet-malûl ilişkisinin metafizik tutarlılığını korurken, aynı zamanda Tanrı’nın fiillerini iradî bir perspektifle temellendirerek zorunluluk ile irade arasındaki keskin karşıtlığı aşmayı hedeflemektedir.

Oturumda, Berna Kavuk’un “Nasîrüddin Tûsî’de Nedensellik” başlıklı doktora tezinden hareketle, Tûsî’nin tam illet, imkân, zorunluluk ve irade kavramları etrafında şekillenen nedensellik anlayışı ve bu anlayışın Tanrı-âlem ilişkisini yeniden anlamlandırmadaki teorik imkânları tartışılacaktır. Tûsî’nin hem felsefî mirası tevarüs eden hem de kelâmî hassasiyetleri gözeten bu bütüncül yaklaşımı, müteahhirûn dönemi İslâm düşüncesindeki metafizik dönüşümü anlamak açısından kritik bir teklif olarak değerlendirilecektir."

***

Berna Kavuk, 1992’de Antalya’da doğdu. 2015 yılında Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nden mezun oldu. Yüksek lisans eğitimini Marmara Üniversitesi’nde “Kâdî Abdülcebbâr’da İvaz Teorisi” (2017), doktora eğitimini ise İstanbul Üniversitesi’nde “Nasîrüddin Tûsî’de Nedensellik” (2025) başlıklı tezleriyle tamamladı. 2017 yılından itibaren Aydın Adnan Menderes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde araştırma görevlisi olarak görev yapmaktadır. Çalışmaları; müteahhirûn dönemi kelâmı, varlık, ulûhiyet ve nedensellik konuları üzerinde yoğunlaşmaktadır.